Ziekte van Parkinson

Deel A — Klinische evidence-synthese

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

De ziekte van Parkinson is een progressieve neurodegeneratieve aandoening en de snelst groeiende neurologische ziekte wereldwijd. Naast medicamenteuze behandeling is fysiotherapie een kernonderdeel van de zorg. Dit Guidance-document vat het beste beschikbare bewijs samen voor de neurorevalidatie bij Parkinson. De rode draad is: actief blijven en voldoende gedoseerd oefenen. Fysiotherapie verbetert de motoriek, loopsnelheid en balans; welke oefenvorm precies wordt gekozen is grotendeels secundair, al springen dans en gecombineerde gait-/balanstraining eruit. Voor loop- en 'freezing'-problemen zijn cueing (ritmische prikkels) en loopbandtraining onderbouwd, en balans-/valpreventietraining vermindert het valrisico. Technologie (virtual reality, exergaming) is vooral een motiverende dosisversterker. Vroege verwijzing naar een in Parkinson gespecialiseerde fysiotherapeut is aanbevolen.

Richtlijnverankering (zie sectie 28). Dit document heeft de sterkste fysiotherapeutische richtlijnbasis van de hele serie. De APTA-richtlijn 'Physical Therapist Management of Parkinson Disease' (2022) geeft ZEVEN interventies de hoogste combinatie van bewijskwaliteit en sterkte (High/Strong): aerobe training op matige tot hoge intensiteit, krachttraining, balanstraining, externe cueing (expliciet ook voor freezing of gait), looptraining, taakspecifieke training, community-based oefening en geïntegreerde zorg [R1]. NICE NG71 zegt 'Offer Parkinson's disease-specific physiotherapy' bij balans- of motorische problemen [R3]. Daarnaast de European Physiotherapy Guideline for Parkinson's Disease (KNGF/ParkinsonNet 2014, twee patiënten in de schrijfgroep) [R2] en de Nederlandse multidisciplinaire module [R4]. BELANGRIJKE NUANCE, eerlijk gedragen: de Nederlandse module beoordeelt het bewijs voor dezelfde soort interventies als ZEER LAAG tot LAAG (GRADE) en formuleert navenant voorzichtig. Dat is geen tegenspraak over de richting maar wel over de zekerheid, en het is methodologisch verklaarbaar — de APTA hanteert een eigen, uitsluitend op RCT's gebaseerd Level I-V-systeem dat 'High' sneller toekent dan GRADE, dat afwaardeert voor bias en imprecisie bij niet-blindeerbare oefeninterventies. Dit document volgt de RICHTING van de APTA maar neemt haar bewijskwalificatie niet over; geen tier is opgehoogd. Drie zwakkere signalen zijn eveneens doorgewerkt: rekoefeningen zijn bij de APTA slechts Low/Weak, telerevalidatie Moderate/Weak en alleen voor balans, en dual-task-training was in de evidence-update bij de Europese richtlijn de ENIGE modaliteit zonder significant effect op enige uitkomst [R5]. [CONSENSUS]