CVA-revalidatie (beroerte)

Deel A — Klinische evidence-synthese

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

Een cerebrovasculair accident (CVA, beroerte) is wereldwijd een van de belangrijkste oorzaken van blijvende beperking. Revalidatie is een kernonderdeel van de zorg en dit Guidance-document vat het beste beschikbare bewijs samen voor de neurorevalidatie na een beroerte. De rode draad is intensiteit en taakspecificiteit: fysieke revalidatie verbetert de zelfredzaamheid substantieel, en geen enkele historische 'school' is superieur — het gaat om voldoende gedoseerde, evidence-based oefencomponenten. Voor de arm met restbeweging is constraint-induced movement therapy effectief; voor het lopen zijn taakspecifieke looptraining en cardiorespiratoire fitness onderbouwd. Technologie (robot-, spiegel-, virtual-reality-therapie en elektrostimulatie) is vooral waardevol als dosisversterker bovenop reguliere therapie. De zorg hoort georganiseerd en multidisciplinair te zijn; vroege mobilisatie is standaard, maar de zeer-vroege hoge-dosis-variant bleek juist ongunstig.

Richtlijnverankering (zie sectie 28). Dit is het rijkst gedekte onderwerp van de serie: NICE NG236 (2023, vervangt CG162) [R1], NICE NG128 voor de acute fase [R2], de Nederlandse multidisciplinaire richtlijn Herseninfarct en hersenbloeding (NVN met KNGF en VRA) [R3], de KNGF-richtlijn Beroerte [R4], de RCP-richtlijn 2023 [R5] en AHA/ASA 2016 [R6]; de ESO publiceerde in 2025 haar eerste richtlijn specifiek over motorische revalidatie [R7]. Drie punten werken door in Deel A. (a) DE GRENS ROND VROEGE MOBILISATIE: 'vroeg mobiliseren is goed' is te plat. Mobiliseren zodra de klinische toestand het toelaat blijft aanbevolen, maar NICE raadt HOOG-INTENSIEVE mobilisatie in de eerste 24 uur expliciet af ('do not offer high-intensity mobilisation in the first 24 hours after symptom onset', met een definitie die letterlijk naar het AVERT-protocol verwijst), en de Nederlandse richtlijn vindt MATIG bewijs dat het nadelig kan zijn bij een hersenbloeding of ernstige uitval (NIHSS boven 16) — daar geldt juist kort (maximaal tien minuten) en frequent (twee à drie keer per dag). Met HOOG GRADE stelt zij bovendien vast dat er géén bewijs is dat mobiliseren binnen 24 uur complicaties voorkomt of het herstel op drie maanden verbetert (sectie 10 en 11). (b) ROBOTARMTRAINING: NICE keerde in 2023 om naar 'Do not offer robot-assisted arm training as part of an upper limb rehabilitation programme' — dit document volgt die lijn (sectie 11). (c) DOSIS: de drie richtlijnen hanteren niet-uitwisselbare definities — NICE ten minste 3 uur per dag op 5 dagen (totale multidisciplinaire therapietijd), de Nederlandse richtlijn 40-60 minuten oefentijd per dag bij Barthel onder 19, de ESO 20 uur extra bovenop het bestaande programma; niet optelbaar (sectie 10). Geen tier gewijzigd. [CONSENSUS]