Cervicale dystonie (torticollis spasmodica)
International Neuro Evidence, Graded — INEG_3101 · Evidence-Based Guidance (Graded)
- DCSPH-diagnosecode
- 3178 · Cervico-thoracale wervelkolom: Overige neurologische aandoeningen / neuropathieen / ziekten van neurologische oorsprong
Indicatief, geen declaratie-advies. DCSPH is een declaratiecodelijst en onderscheidt onze aandoeningen niet altijd: verschillende documenten kunnen dezelfde code dragen. Welke code u declareert bepaalt u op grond van uw eigen bevindingen. Bron: Vektis-codelijst CL0024-ZN, geldig vanaf 1 januari 2025.
Deel A — Klinische evidence-synthese
1. Samenvatting en kernaanbevelingen
Cervicale dystonie (CD; historisch 'torticollis spasmodica') is de meest voorkomende focale dystonie bij volwassenen: een neurologische bewegingsstoornis met patroonmatige, onwillekeurige contracties van hals- en nekspieren die abnormale standen en bewegingen van hoofd en hals veroorzaken, vaak met tremor en pijn [1,11,12,13]. In tegenstelling tot de congenitale musculaire torticollis (IMEG_3009) en de acute torticollis (IMEG_3008) is CD een chronische, idiopathische aandoening waarvan de behandeling primair medisch is.
De medische eerste keus is botulinetoxine, met een sterke bewijsbasis (AAN: aboBoNT-A/rimaBoNT-B niveau A, ona-/incoBoNT-A niveau B) [3,7,8]. Fysiotherapie is een ADJUVANTE behandeling naast BoNT, gericht op houdings- en sensory-trick-training, oefentherapie, pijn- en functie-educatie en zelfmanagement; de bewijskracht voor het adjuvante effect is beperkt en gemengd [4,5,14]. Bij medicatie-refractaire ziekte is pallidale diepe hersenstimulatie (DBS) een bewezen optie (sham-gecontroleerde RCT's) [9,10]. De fysiotherapeut werkt binnen een multidisciplinair pad rond de BoNT-cyclus [4,14].
| Kernaanbeveling | Bronklasse | Zekerheid (voorlopig) |
|---|---|---|
| Botulinetoxine is de medische eerste keus | RICHTLIJN-GEGRADEERD | B (AAN niveau A/B per preparaat) |
| Fysiotherapie inzetten als adjuvant naast BoNT (geen monotherapie) | RICHTLIJN-ONGEGRADEERD / SR | C, voorlopig |
| Classificeer fenotype (Col-Cap) en meet met TWSTRS | CONSENSUS-EXPERT | M |
| Benut de sensory trick als diagnostisch en trainingsaangrijpingspunt | CONSENSUS-EXPERT / MENING | M |
| Verwijs medicatie-refractaire patiënten voor DBS-beoordeling | RICHTLIJN-GEGRADEERD / RCT | B |
Dit deel is voor zorgprofessionals
De volledige Evidence-Based Guidance (Graded) lees je met een account voor zorgprofessionals. Het overzicht van alle aandoeningen blijft vrij toegankelijk.
- Per aandoening de volledige synthese, gegradeerd op bewijskracht.
- Eén account, direct toegang; verificatie van je BIG-nummer is alleen nodig als je patiënten wilt koppelen.
Ben je patiënt? Op de klachtpagina's staat dezelfde inhoud in gewone taal.