Osteoporose: beweegprogramma's, fysiotherapie en fractuurpreventie

Deel A — Klinisch

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

Beweging werkt bij osteoporose op twee fronten. Kracht- en impacttraining behoudt of verhoogt de botdichtheid: over 80 studies met 5581 postmenopauzale vrouwen verbetert oefening de botdichtheid van de lumbale wervelkolom (SMD 0,29; 95%-BI 0,16 tot 0,42), de femurhals (SMD 0,27; 95%-BI 0,16 tot 0,39) en de totale heup (SMD 0,41; 95%-BI 0,30 tot 0,52), onafhankelijk van botstatus, menopauzestatus en supervisie [9]; gecombineerde kracht-plus-impactprotocollen zijn het effectiefst (femurhals SMD 0,411; lumbaal 0,431), terwijl kracht alleen een niet-significant effect geeft [8]; en gesuperviseerde hoog-intensieve kracht- en impacttraining verbetert bij vrouwen met lage botmassa de lumbale botdichtheid (+2,9% tegenover −1,2%) zonder wervelfracturen en met verbetering van de thoracale kyfose [12,30]. Daarnaast voorkomt beweging fracturen indirect: oefening vermindert bij thuiswonende ouderen het aantal valpartijen met 23% (rate ratio 0,77; 95%-BI 0,71 tot 0,83; hoge zekerheid) en mogelijk het aantal mensen met een valgerelateerde fractuur (RR 0,73; 95%-BI 0,56 tot 0,95; lage zekerheid) [16], en multicomponenttraining verbetert balans (SMD 0,50; 95%-BI 0,27 tot 0,74), mobiliteit en zelfgerapporteerd functioneren [14]. Voor mensen met een wervelfractuur is het bewijs dun: oefening vermindert de pijn licht (gemiddeld verschil 1,01; 95%-BI 0,08 tot 1,93; lage zekerheid) zonder meer schade [31], maar zonder aantoonbaar effect op kwaliteit van leven of functie [27,28].

Drie ordeningsbesluiten dragen dit document. Ten eerste is de Nederlandse richtlijnlaag sinds de vorige versie compleet geworden: de KNGF/VvO-richtlijn Osteoporose en fractuurpreventie (25 augustus 2026) vervangt de KNGF-richtlijn uit 2011, kiest voor GRADE en formuleert drie voorwaardelijke aanbevelingen (krachttraining, high-impacttraining en fysio- of oefentherapie bij een chronische stabiele wervelfractuur), alle op zeer lage bewijskracht en alle onder de voorwaarde dat de interventie kortdurend is, in gedeelde besluitvorming, en gericht op zelfmanagement [R4]. Ten tweede convergeren de internationale richtlijnen (Osteoporosis Canada 2023, RACGP 2024, het Britse consensusstatement, de EULAR-points to consider en de APTA-richtlijn) op dezelfde drie pijlers: weerstand- en impacttraining voor botsterkte, kracht- en balanstraining tegen vallen, en spinale extensie en veilige bewegingstechniek voor de wervelkolom [19,20,21,22,R9]. Ten derde is de voorzichtige formulering van het doel die van de richtlijnen zelf: bewegen verlaagt het valrisico en voorkomt mogelijk fracturen; harde fractuurwinst is alleen voor valpreventie op lage zekerheid aangetoond [16,R1].