Fibromyalgie: fysiotherapie en beweeginterventies

Deel A — Klinisch

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

Beweging is bij fibromyalgie de enige behandeling met een sterke aanbeveling in de herziene EULAR-aanbevelingen, unaniem (100% overeenstemming), op grond van haar effect op pijn, fysieke functie en welbevinden, haar beschikbaarheid, lage kosten en het ontbreken van veiligheidszorgen; alle overige behandelingen, medicamenteus en niet-medicamenteus, kregen hooguit een zwakke aanbeveling [4,R1]. NICE NG193, die fibromyalgie als chronische primaire pijn classificeert, komt onafhankelijk tot dezelfde conclusie met haar sterkste formulering: "Offer a supervised group exercise programme" [R2]. De effecten zijn bescheiden en de zekerheid is matig tot laag. Aerobe training verbetert ten opzichte van controle de kwaliteit van leven (gemiddeld verschil −7,89 op een schaal van 100; 95%-BI −13,23 tot −2,55; matige zekerheid), pijn (−11,06; 95%-BI −18,34 tot −3,77; lage zekerheid) en fysieke functie (−10,16; 95%-BI −15,39 tot −4,94; lage zekerheid) [5]. Krachttraining verbetert de ziektelast (FIQ −16,75; 95%-BI −23,31 tot −10,19), pijn en spierkracht (lage zekerheid) [6], bevestigd door een meta-analyse van 22 trials (pijn SMD −0,40; 95%-BI −0,55 tot −0,25) [21]. Gemengde training verbetert met matige zekerheid kwaliteit van leven, fysieke functie en vermoeidheid [8], aquatische training pijn en stijfheid [7], en tai chi verbeterde in een gerandomiseerde trial de ziektelast meer dan aerobe training (verschil 5,5 punten op de FIQR; 95%-BI 0,6 tot 10,4) [17]. Cognitieve gedragstherapie geeft een kleine, tot de lange termijn behouden winst op pijn, stemming en beperking (lage zekerheid) [18].

Drie ordeningsbesluiten dragen dit document. Ten eerste is de keuze van de beweegvorm minder bepalend dan het feit dat er bewogen wordt: netwerk-meta-analyses verschillen in rangorde, maar vrijwel elke vorm verslaat controle, zodat voorkeur, belastbaarheid en therapietrouw de keuze sturen [11,12,22]. Ten tweede is de diagnose een klinisch oordeel van een arts op grond van de ACR-2016-criteria en een biopsychosociale exploratie; de fysiotherapeut herkent het patroon, sluit signalen van andere aandoeningen uit en verwijst [3,R4,R8]. Ten derde staat de Nederlandse praktijk in een spanning die dit document eerlijk benoemt: het Zorginstituut oordeelde in 2023 dat eerstelijns fysio- en oefentherapie bij fibromyalgie niet aan de stand van de wetenschap en praktijk voldoet, op grond van vijf kleine trials, terwijl EULAR, NICE en de Gezondheidsraad beweging als kern van de behandeling aanbevelen [R1,R2,R4,R7].