Patellofemoraal pijnsyndroom (PFPS)

Deel A — Klinische evidence-synthese

Deel A is opgesteld om zelfstandig leesbaar en toepasbaar te zijn, zonder dat de lezer aanvullende informatie hoeft op te zoeken. De methodologische verantwoording staat in Deel B.

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

In-tekstverwijzingen [n] verwijzen naar de genummerde bronnenlijst (Vancouver; DOI/PMID geverifieerd via PubMed). Bewijszekerheid is per uitkomst met GRADE beoordeeld en vertaald naar de zes-tier-ladder (S/A/B/C/M/X). De tiers in dit concept zijn VOORLOPIG.

Patellofemoraal pijnsyndroom (PFPS) is een van de meest voorkomende oorzaken van kniepijn: belastinggerelateerde pijn rond of achter de knieschijf, die verergert bij traplopen, hurken, hardlopen en langdurig zitten (het 'movie sign') [1]. De diagnose is klinisch, met pijnprovocatie bij patellofemorale belasting; routine-beeldvorming is niet nodig [1]. Er zijn aanwijzingen voor krachtstekorten en een vertraagde/kortere activatie van de heupspieren (met name de gluteus medius) bij mensen met PFPS, wat het aangrijpingspunt van de behandeling bepaalt [3].

Oefentherapie is de best onderbouwde behandeling, waarbij het combineren van heup- en knie-oefeningen superieur is aan knie-oefeningen alléén. Een meta-analyse (14 trials, 673 deelnemers) toonde dat gecombineerde heup- en knie-versterking de pijn vermindert (gemiddeld verschil −3,3; 95%-BI −5,6 tot −1,1) en de activiteit verbetert (gestandaardiseerd gemiddeld verschil 1,4) ten opzichte van geen training/placebo, én beter is dan knie-versterking alléén (pijn −1,5; 95%-BI −2,3 tot −0,8; activiteit SMD 0,7), met behoud van het effect na de interventieperiode [2]. Opvallend is dat deze winst optrad zónder een aantoonbare krachtstoename, wat wijst op neuromusculaire/coördinatieve mechanismen [2]. Een systematische review bevestigt het gunstige effect van heupversterking (abductoren/exorotatoren) en neuromusculaire oefening op pijn en functie [3]. Adjuvantia (patellataping, voetorthesen, patellofemorale bracing, bewegingscontroletraining) worden binnen een multimodale aanpak ingezet [1].

Kernboodschappen: stel de diagnose klinisch (belastinggerelateerde pijn rond de knieschijf) zonder routine-beeldvorming [1]; behandel met gecombineerde heup- én knie-oefentherapie, niet alleen de knie [2]; en gebruik belastingmanagement en adjuvantia (taping/orthesen) als aanvulling [1]. [CONSENSUS]

Richtlijnverankering (kruischeck 15-07-2026): de oefengerichte behandellijn (heup- en kniekrachttraining, adresseren van risicofactoren) en het identificeren van risicofactoren zijn verankerd in de NATA position statement over patellofemorale pijn (Bolgla et al. 2018) [1]. Richtlijn-gegradeerd (SORT); geen tierwijziging.