Gonartrose (knieartrose)

Deel A — Klinische evidence-synthese

Deel A is opgesteld om zelfstandig leesbaar en toepasbaar te zijn, zonder dat de lezer aanvullende informatie hoeft op te zoeken. De methodologische verantwoording staat in Deel B.

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

In-tekstverwijzingen [n] verwijzen naar de genummerde bronnenlijst (Vancouver; DOI/PMID geverifieerd via PubMed). Bewijszekerheid is per uitkomst met GRADE beoordeeld en vertaald naar de zes-tier-ladder (S/A/B/C/M/X). De tiers voor en berusten op expliciete GRADE-oordelen in de bronsyntheses; die voor en zijn VOORLOPIG in afwachting van een eigen full-text-RoB-beoordeling.

Gonartrose (knieartrose) is de degeneratieve aandoening van het kniegewricht en een belangrijke oorzaak van chronische pijn, functieverlies en verminderde kwaliteit van leven, met een sterk stijgende prevalentie door vergrijzing en obesitas [1]. De diagnose is vooral klinisch (kniepijn, kortdurende ochtendstijfheid, crepitatie, functieverlies); radiologie (Kellgren-Lawrence-graad) bevestigt en dient de differentiaaldiagnose, maar correleert zwak met de klachten [2].

Land-gebaseerde oefentherapie is de best onderbouwde behandeling. Een Cochrane-review vond bewijs van hoge kwaliteit (44 trials, 3537 deelnemers) dat oefening de pijn vermindert (gestandaardiseerd gemiddeld verschil −0,49; 95%-BI −0,59 tot −0,39; circa 12 punten op een 0-100-schaal) en bewijs van matige kwaliteit (44 trials, 3913 deelnemers) voor verbetering van de fysieke functie (SMD −0,52; 95%-BI −0,64 tot −0,39), met behoud van een kleiner effect tot twee à zes maanden na het staken van de behandeling; de effectgrootte is vergelijkbaar met die van NSAID's [1]. Gewichtsverlies versterkt dit: de IDEA-trial liet zien dat dieet plus oefening beter werkt dan elk apart [11], al viel de vertaling naar de gemeenschapssetting fors tegen [12].

Even belangrijk is wat níet werkt. Artroscopische chirurgie bij degeneratieve knie-/meniscusklachten geeft géén klinisch relevant voordeel boven niet-operatieve of sham-behandeling (langetermijn-functie SMD 0,07; 95%-BI −0,10 tot 0,23) en brengt reële schade mee, zodat een niet-operatief traject de eerste keuze is [5,23,24]. Medicamenteus zijn topicale NSAID's de voornaamste optie, maar met een bescheiden effect (NNT 9,8 voor topicale diclofenac) [17]; paracetamol geeft als monotherapie een verbetering ruim onder het klinisch belangrijke verschil [18]; hyaluronzuur is klinisch gelijkwaardig aan placebo én gaat gepaard met meer ernstige ongewenste voorvallen [22]; en opioïden worden ontraden [19]. Bij ernstige, therapieresistente artrose is de knieprothese effectiever dan niet-operatief beleid, maar bijna driekwart van de operatie-geïndiceerde patiënten had binnen een jaar geen prothese nodig na een adequaat conservatief traject [25].