Bekkenbodemrevalidatie na prostatectomie

Deel A — Klinische evidence-synthese

Deel A is opgesteld om zelfstandig leesbaar en toepasbaar te zijn, zonder dat de lezer aanvullende informatie hoeft op te zoeken. De methodologische verantwoording staat in Deel B.

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

In-tekstverwijzingen [n] verwijzen naar de genummerde bronnenlijst (Vancouver; DOI/PMID geverifieerd via PubMed). Bewijszekerheid is per uitkomst met GRADE beoordeeld en vertaald naar de zes-tier-ladder (S/A/B/C/M/X). De tiers in dit concept zijn VOORLOPIG.

Urine-incontinentie is een van de meest klinisch relevante en belastende bijwerkingen van de behandeling van prostaatkanker met radicale prostatectomie (RP) [1,2]. Het gaat vrijwel altijd om stress-incontinentie door verzwakking van het sluitmechanisme (de externe urethrale sfincter en de bekkenbodem) nadat de prostaat is verwijderd; een urgency- of gemengde component kan meespelen [1]. Het herstel treedt overwegend op in de eerste zes tot twaalf maanden [1].

Bekkenbodemspiertraining (PFMT) is de belangrijkste conservatieve behandeling. Een meta-analyse (20 RCT's, 2188 mannen) toonde dat PFMT versus geen PFMT de kans op continentieherstel verhoogde op drie, drie tot zes en meer dan zes maanden na de operatie (risicoverschillen 12 tot 25%), met het duidelijkste effect voor bégeleide training met een hoger volume in de eerste zes maanden; onbegeleide training had een vergelijkbaar (gering) effect als géén training [1]. Aanvullende biofeedback was vooral in de eerste drie maanden gunstig [1]. Een breed overzicht (17 RCT's) bevestigt dat PFMT, elektrostimulatie, extracorporele magnetische innervatie en de medicijnen duloxetine en solifenacine de incontinentie effectief verminderen, zodat een reeks behandelingen kan worden geprobeerd vóór een vroege invasieve ingreep [2].

Over prehabilitatie (preoperatief starten) is de evidentie tegenstrijdig: een gerandomiseerde trial vond dat een preoperatief gestart programma de continentie sneller herstelde en de lekkage verminderde [3], terwijl een meta-analyse geen meerwaarde van preoperatieve PFMT vond boven uitsluitend postoperatieve training (bijvoorbeeld continentie op zes maanden RR 0,98; 95%-BI 0,93 tot 1,04) [4]. Kernboodschappen: start vroeg met begeleide bekkenbodemspiertraining [1]; overweeg biofeedback, elektrostimulatie of medicatie als aanvulling [1,2]; en probeer het conservatieve traject uit vóór een vroege operatie [2]. [CONSENSUS]