Chronische bekkenpijn en dyspareunie

Deel A — Klinische evidence-synthese

Deel A is opgesteld om zelfstandig leesbaar en toepasbaar te zijn, zonder dat de lezer aanvullende informatie hoeft op te zoeken. De methodologische verantwoording staat in Deel B.

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

In-tekstverwijzingen [n] verwijzen naar de genummerde bronnenlijst (Vancouver; DOI/PMID geverifieerd via PubMed). Bewijszekerheid is per uitkomst met GRADE beoordeeld en vertaald naar de zes-tier-ladder (S/A/B/C/M/X). De tiers in dit concept zijn VOORLOPIG.

Chronische bekkenpijn (CPP) bij vrouwen is een complex, multifactorieel syndroom van aanhoudende pijn in het bekken (doorgaans langer dan zes maanden), vaak samengaand met seksuele disfunctie, musculoskeletale en myofasciale stoornissen en psychische comorbiditeit [1]. Dyspareunie (pijn bij gemeenschap) is een frequente uiting; de meest voorkomende vorm van chronische vulvaire pijn is provoked vestibulodynia (PVD), waarbij een overactieve, hypertone bekkenbodem een belangrijke rol speelt [1]. Musculaire disfunctie wordt in richtlijnen expliciet erkend als oorzaak van CPP [2].

Multimodale bekkenfysiotherapie is de best onderbouwde behandeling voor provoked vestibulodynia. In een multicentrische gerandomiseerde trial (212 vrouwen) was multimodale fysiotherapie (educatie, bekkenbodemoefeningen met biofeedback, manuele therapie en dilatatie) effectiever dan een veelgebruikte eerstelijnszalf (topicale lidocaïne) voor pijn tijdens gemeenschap (gemiddeld groepsverschil 1,8 punten; 95%-BI 1,2 tot 2,3; behouden op zes maanden), met betere seksuele functie en minder seksuele distress; 79% van de fysiotherapiegroep versus 39% van de lidocaïnegroep voelde zich (veel) verbeterd [1]. Voor de bredere CPP verminderde bekkenfysiotherapie gecombineerd met mindfulness het pijncatastroferen (gemiddeld verschil −3,82; 95%-BI −6,97 tot −0,68) en verbeterde de seksuele functie [3]. Transcutane elektrische zenuwstimulatie (TENS) verminderde pijn en dyspareunie bij vestibulodynia [5]. Richtlijnvergelijkingen benadrukken een uitgebreide pijnanamnese, een multidisciplinaire, biopsychosociale benadering en aandacht voor bekkenbodemdisfunctie [2]. Concordant met de EAU-richtlijn Chronic Pelvic Pain (biopsychosociaal, multidisciplinair): multimodale bekkenfysiotherapie is de kern-fysio-interventie [richtlijn R1, R2].

Kernboodschappen: neem een uitgebreide pijnanamnese en beoordeel de bekkenbodem (musculaire disfunctie als mede-oorzaak) [2]; bied multimodale bekkenfysiotherapie aan als eerste keuze bij provoked vestibulodynia/dyspareunie [1]; en behandel complexe of aanhoudende CPP multidisciplinair en biopsychosociaal [2]. [CONSENSUS]