Cervicogene hoofdpijn

Deel A — Klinische evidence-synthese

Deel A is opgesteld om zelfstandig leesbaar en toepasbaar te zijn, zonder dat de lezer aanvullende informatie hoeft op te zoeken. De methodologische verantwoording staat in Deel B.

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

In-tekstverwijzingen [n] verwijzen naar de genummerde bronnenlijst (Vancouver; DOI's/PMID's geverifieerd via PubMed). Bewijszekerheid is per uitkomst met GRADE beoordeeld en vertaald naar de zes-tier-ladder (S/A/B/C/M/X). Waar de risk-of-bias overwegend op abstract- en full-text-niveau is beoordeeld, wordt de zekerheid als voorlopig woordlabel gerapporteerd.

Cervicogene hoofdpijn is hoofdpijn die ontstaat uit structuren van de bovenste cervicale wervelkolom (C0-C3) en via trigeminocervicale convergentie naar het hoofd wordt verwezen [3,4]. Ze is doorgaans unilateraal en zijvast, wordt geprovoceerd door nekbeweging, -houding of druk op de bovenste nek, en gaat samen met een verminderde cervicale beweeglijkheid [1,2]. De aandoening is relatief frequent — geschat op 1% tot 4% van de bevolking en tot ongeveer 18% van de mensen met frequente hoofdpijn — en komt bij vrouwen vaker voor [4,5,6]. De belangrijkste klinische uitdaging is het onderscheid met migraine en spanningshoofdpijn; de klinische criteria zijn nuttig maar niet bewezen valide, en een definitieve cervicale bron kan alleen met gecontroleerde diagnostische zenuwblokkades worden vastgesteld [4].

De behandeling is in de eerste plaats conservatief. Manuele therapie (spinale manipulatie en mobilisatie) en gerichte oefentherapie (craniocervicale flexie en scapulaire training) verminderen de hoofdpijnfrequentie en -intensiteit, met effecten die vooral op korte tot middellange termijn duidelijk zijn en die in de landmark-trial van Jull tot twaalf maanden behouden bleven [11,15,16,17]. Het combineren van manuele therapie met oefening geeft de meest consistente resultaten [21]. Invasieve opties (zenuwblokkade, radiofrequente behandeling) zijn voorbehouden aan therapieresistente gevallen en worden slechts door beperkt bewijs ondersteund [25]. Nuance (OPTIMa): er is geen aangetoonde meerwaarde in het combineren van manipulatie, mobilisatie en oefening; het combinatie-effect is niet additief [richtlijn R1].