Temporomandibulaire disfunctie (TMD)

Deel A — Klinische evidence-synthese

1. Samenvatting en kernaanbevelingen

Temporomandibulaire disfunctie (TMD) is een verzamelnaam voor pijn en functiestoornissen van het kaakgewricht (TMJ) en de kauwspieren. Het is de meest voorkomende oorzaak van niet-dentale aangezichtspijn en wordt het best begrepen als een biopsychosociale aandoening. De diagnostiek volgt de DC/TMD-criteria (Axis I fysiek, Axis II psychosociaal). Het beleid is conservatief, getrapt en gericht op beweging en coping. Educatie en zelfmanagement vormen de kern; actieve oefentherapie (kaak en nek), eventueel aangevuld met manuele therapie, is de best onderbouwde behandeling. Een occlusale stabilisatiesplint is een redelijke optie, vooral in combinatie met counseling, maar het bewijs is van lage zekerheid. Bij chronische pijn zijn cognitieve gedragstherapie en biofeedback het meest effectief. Passieve modaliteiten (laser, dry needling) en farmacologie (NSAID's, botulinetoxine) zijn aanvullende, selectief in te zetten opties.

Richtlijnverankering (zie sectie 28). Twee sterke richtlijnen dragen dit document, en zij onderschrijven de fysiotherapeutische lijn krachtiger dan dit document zelf deed. De BMJ-richtlijn van Busse et al. (2023) — GRADE, netwerk-meta-analyse van 153 RCT's met 8.713 patiënten, drie patiënten als volwaardig panellid, geen financiële belangenconflicten — geeft een STERKE aanbeveling (matige tot hoge zekerheid) voor cognitieve gedragstherapie, door de therapeut ondersteunde mobilisatie, manuele triggerpointtherapie, gesuperviseerde houdings- en kaakoefeningen met rekken, en gebruikelijke zorg met thuisoefeningen en voorlichting [R1]. De NHS England/GIRFT- en RCS-richtlijn (2024/2025) wijst de musculoskeletale fysiotherapeut met specifieke TMD-scholing expliciet aan als aangewezen behandelaar en beveelt manuele therapie, mobiliteitsoefeningen, houdingstraining en oefentherapie aan 'for all types of TMD' [R2]. Drie punten werken door in Deel A. (a) SCOPE-GRENS: de richtlijn van Busse geldt uitsluitend voor CHRONISCHE TMD-pijn (drie maanden of langer) en zegt letterlijk niets over acute TMD — voor de acute fase is het Britse zorgpad met ondersteund zelfmanagement het kader (sectie 4 en 10). (b) SPLINTS: hier zijn de richtlijnen het oneens — Busse is voorwaardelijk tégen reversibele occlusale splints, de Britse richtlijn beveelt ze aan bij myofasciale TMD of TMD met hoofdpijn maar uitdrukkelijk nooit als monotherapie; beide plaatsen zelfmanagement en oefentherapie ervóór (sectie 11). (c) AFGERADEN: lage-intensiteitslasertherapie, arthrocentese en corticosteroïd-injecties (voorwaardelijk tegen), en STERK tegen irreversibele occlusale ingrepen, discectomie en NSAID's met opioïden. Geen tier gewijzigd. [CONSENSUS]